Το μεγάλο παιχνίδι για το καλώδιο: γιατί το έργο Great Sea Interconnector βρέθηκε στο χείλος

Το έργο Great Sea Interconnector (GSI), που πρόκειται να συνδέσει τα ενεργειακά συστήματα Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, μοιάζει όλο και περισσότερο όχι τόσο με μια υποδομική πρωτοβουλία όσο με ένα γεωπολιτικό δράμα στο νησί της Κύπρου. Σχεδιασμένο ως λύση για την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου, έχει μετατραπεί σε έναν περίπλοκο κόμβο οικονομικών υπολογισμών, πολιτικών συμβιβασμών και περιφερειακής αντιπαράθεσης. Σήμερα, το έργο βρίσκεται σε ένα σημείο όπου κρίνεται η μοίρα του: θα γίνει το ναυαρχίδα της ευρωπαϊκής ενεργειακής ολοκλήρωσης ή θα προστεθεί στη λίστα των φιλόδοξων αλλά ανεκπλήρωτων πρωτοβουλιών;

Το έργο που έπρεπε να αλλάξει τον χάρτη της περιοχής

Η ιδέα της σύνδεσης της Κύπρου με το ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα συζητείται εδώ και πάνω από μια δεκαετία. Στην καρδιά του GSI βρίσκεται η προηγούμενη ιδέα του EuroAsia Interconnector, που έπρεπε να συνδέσει την Ανατολική Μεσόγειο με το ενεργειακό δίκτυο της ΕΕ. Για την Κυπριακή Δημοκρατία, αυτό δεν είναι απλώς υποδομή. Είναι μια διέξοδος από την ενεργειακή απομόνωση: το νησί παραμένει η μόνη χώρα της ΕΕ χωρίς ηλεκτρική σύνδεση με την ηπειρωτική Ευρώπη. Γι' αυτό ακριβώς το έργο έλαβε ισχυρή υποστήριξη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία διέθεσε 658 εκατομμύρια ευρώ. Επιπλέον, ο ENTSO-E αναγνώρισε το GSI ως το μοναδικό έργο που συμμορφώνεται με την ευρωπαϊκή νομοθεσία για τη σύνδεση της Κύπρου.

Εκεχειρία αντί για ρήξη

Τα τελευταία δύο χρόνια, το έργο συνοδευόταν από εντάσεις μεταξύ Αθηνών και Λευκωσίας. Ωστόσο, το 2025 η κατάσταση άλλαξε: οι πλευρές κήρυξαν μια πραγματική «εκεχειρία» και συμφώνησαν να ξεκινήσουν τα πάντα από την αρχή — με την επικαιροποίηση της μελέτης σκοπιμότητας. Η απόφαση αυτή ελήφθη μετά τη συνάντηση του προέδρου της Κύπρου Νίκου Χριστοδουλίδη και του πρωθυπουργού της Ελλάδας Κυριάκου Μητσοτάκη. Τυπικά, ο στόχος είναι απλός — να ελεγχθεί αν το έργο είναι βιώσιμο υπό τις νέες οικονομικές συνθήκες και να προσελκυσθούν επενδυτές. Αλλά στην πράξη, η απόφαση αυτή προκάλεσε αντίθετες ερμηνείες. Στην Κύπρο, πολλοί την αντιλήφθηκαν ως ένα πρώτο βήμα για τη σταδιακή κατάργηση του έργου. Στην Ελλάδα — αντίθετα, ως ένα απαραίτητο στάδιο πριν από την εκκίνηση.

Σήμα από την αγορά: το έργο δεν έχει κλείσει

Ένας σημαντικός δείκτης είναι η αντίδραση των επιχειρήσεων. Ο γαλλικός βιομηχανικός γίγαντας Nexans, ένας από τους βασικούς εργολάβους του έργου, ανακοίνωσε επισήμως την αναθεώρηση του χρονοδιαγράμματος εργασιών. Για μια δημόσια εταιρεία, τέτοιες δηλώσεις δεν είναι τυπικότητα. Αν το έργο έκλεινε, θα ήταν υποχρεωμένη να ενημερώσει τους επενδυτές. Με άλλα λόγια: το έργο δεν ακυρώθηκε, αλλά τέθηκε σε παύση.

Γιατί το Great Sea Interconnector στην Κύπρο βρέθηκε υπό απειλή;

Το κύριο πρόβλημα του GSI είναι η οικονομία. Το κόστος του έργου παραμένει υψηλό, και η απόδοσή του προκαλεί αμφιβολίες. Τα λειτουργικά έξοδα μπορεί να φτάσουν τα 50–60 εκατομμύρια ευρώ ετησίως — ένα σοβαρό βάρος για τη μικρή ενεργειακή αγορά της Κύπρου. Σε αυτό το πλαίσιο, εμφανίζονται εναλλακτικές λύσεις. Και η πιο ευαίσθητη από αυτές σχετίζεται με την Τουρκία.

Ο τουρκικός παράγοντας: φθηνή εναλλακτική και πολιτικό αδιέξοδο

Η Άγκυρα προωθεί το δικό της σχέδιο καλωδίου μεταξύ Τουρκίας και βόρειου τμήματος της Κύπρου. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, είναι:

• τέσσερις φορές φθηνότερο,
• σημαντικά απλούστερο τεχνικά,
• με ελάχιστα λειτουργικά έξοδα.

Από οικονομική άποψη, αυτό φαίνεται πειστικό. Αλλά υπάρχει ένα πρόβλημα — η πολιτική. Ο ENTSO-E κατέστησε ήδη σαφές: χωρίς τη συγκατάθεση του επίσημου φορέα εκμετάλλευσης της Κυπριακής Δημοκρατίας, τέτοια έργα δεν θα εξεταστούν καν. Αυτό ουσιαστικά μπλοκάρει το τουρκικό σενάριο. Επιπλέον, ακόμη και εντός της Τουρκίας αναγνωρίζεται ότι ένα τέτοιο έργο είναι «πολιτικά αδύνατο» χωρίς αλλαγή του καθεστώτος της Κύπρου. Παρόλα αυτά, η Άγκυρα συνεχίζει να χρησιμοποιεί το ενεργειακό ζήτημα ως εργαλείο πίεσης, προωθώντας την ιδέα των «δύο κρατών» και υπονομεύοντας τη βιωσιμότητα εναλλακτικών έργων.

Η ιστορία του GSI δεν αφορά μόνο ένα καλώδιο στον βυθό της θάλασσας. Είναι ένα τεστ για την Ευρωπαϊκή Ένωση: είναι έτοιμη να επενδύσει σε στρατηγικά έργα, ακόμη κι αν είναι ακριβά και περίπλοκα;

Η Κύπρος μεταξύ οικονομίας και πολιτικής

Η κατάσταση περιπλέκεται από το εσωτερικό πλαίσιο στην ίδια την Κύπρο. Η οικονομία του νησιού παρουσιάζει ανθεκτικότητα, αλλά η ενεργειακή στρατηγική παρουσιάζει προβλήματα. Καθυστερεί η έναρξη λειτουργίας του τερματικού σταθμού LNG, αυξάνεται η αβεβαιότητα, εντείνεται η πολιτική πίεση ενόψει των επικείμενων βουλευτικών εκλογών. Υπό αυτές τις συνθήκες, η στάση των αρχών γίνεται όλο και πιο προσεκτική: Η Κύπρος είναι έτοιμη να συμμετάσχει στο έργο — αλλά «όχι με κάθε κόστος». Αυτό αντανακλά το κύριο ερώτημα: αξίζει να πληρώσει κανείς για τη στρατηγική ανεξαρτησία περισσότερα από όσα μπορεί να αποφέρει βραχυπρόθεσμα;

Τι ακολουθεί στην Κυπριακή Δημοκρατία;

Τους επόμενους μήνες θα καταστεί σαφές ποια εταιρεία θα αναλάβει την επικαιροποίηση της μελέτης σκοπιμότητας. Αυτό ακριβώς το έγγραφο θα καθορίσει το μέλλον του GSI. Εάν οι υπολογισμοί επιβεβαιώσουν τη βιωσιμότητα του έργου, αυτό μπορεί να περάσει στο στάδιο της υλοποίησης ήδη στο τέλος της δεκαετίας. Εάν όχι — είτε θα υποστεί ριζική επεξεργασία είτε θα παγώσει.

Από τη μία πλευρά — η οικονομική λογική και οι κίνδυνοι. Από την άλλη — η ενεργειακή ασφάλεια και η γεωπολιτική. Προς το παρόν, η υπεροχή δεν είναι προφανής. Αλλά είναι ήδη σαφές: Το Great Sea Interconnector είναι κάτι περισσότερο από υποδομή. Είναι μια γραμμή κατά μήκος της οποίας περνά το όριο μεταξύ πολιτικής και αγοράς στη σύγχρονη Ευρώπη στην Κύπρο.

Τα κύρια σημεία:

• Το GSI είναι η μοναδική ευκαιρία της Κύπρου να βγει από την ενεργειακή απομόνωση εντός της ΕΕ.
• Το έργο δεν έχει κλείσει, αλλά έχει τεθεί σε παύση λόγω οικονομικών κινδύνων.
• Η τουρκική εναλλακτική είναι τέσσερις φορές φθηνότερη, αλλά πολιτικά μπλοκαρισμένη.
• Η επικαιροποιημένη μελέτη σκοπιμότητας τους επόμενους μήνες θα αποφασίσει την τύχη του καλωδίου.
• Το GSI έχει γίνει ένα τεστ για την Ευρώπη: είναι έτοιμη να πληρώσει για γεωπολιτική ανεξαρτησία;