Enerji fırtınasının ortasında Kıbrıs: Bugün istikrar — yarın riskler

Dünya Orta Doğu'daki yeni gerilim dalgasını tartışırken, Kıbrıs sonuçlarını haber başlıklarında değil, benzin istasyonlarında, elektrik faturalarında ve günlük harcamalarda şimdiden hissediyor.

Fiyatlar artıyor, belirsizlik derinleşiyor ve uzmanlar giderek daha sık yeni bir küresel enerji krizi riskinden bahsediyor. Yine de, endişe verici arka plana rağmen, Kıbrıs ekonomisi şu ana kadar direnç gösteriyor.

Temel soru ortaya çıkıyor: Bu güvenlik payı ne kadar sağlam?

Fiyat artışları herkes için hissedilir hale geldiğinde

Son ay gösterge niteliğindeydi. Kıbrıs'ta yakıt maliyetleri dünya piyasalarıyla neredeyse eş zamanlı olarak keskin bir şekilde arttı. Benzin, dizel ve ısınma yakıtı litre başına onlarca sent zamlandı. Eskiden bu tür dalgalanmalar geçici olarak algılanırken, artık giderek daha fazla yeni gerçeklik olarak görülüyor.

Dizel fiyatlarındaki artış özellikle hassas bir konu; zira dizel taşımacılığın, mal tedarikinin ve ticari faaliyetlerin temelini oluşturuyor. Bu da sadece yakıtın değil, hayatın kendisinin pahalılaştığı anlamına geliyor.

Kıbrıs krizi neden daha güçlü hissediyor

İlk bakışta adadaki durum Avrupa ortalamasından bile daha yumuşak görünüyor. Avrupa Birliği'nde fiyatlar daha hızlı artıyor. Ancak Kıbrıs'ın herhangi bir zam etkisini artıran bir özelliği var: Petrole olan neredeyse tam bağımlılık.

Ada:

• elektriğinin büyük kısmını petrol ürünlerinden üretiyor;
• yakıt ithalatına bağımlı;
• gelişmiş bir toplu taşıma sistemine sahip değil.

Sonuç olarak, orta dereceli bir fiyat artışı bile hanehalkı bütçeleri üzerinde ciddi bir darbe olarak hissediliyor.

Dünya alarm sinyalleri veriyor

Küresel tablo giderek daha gergin hale geliyor. Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol uyarıyor: Dünya, on yıllardır görülen en büyük enerji dengesizliğiyle karşı karşıya kalabilir.

Temel nedenler arasında şunlar yer alıyor:

• petrol arzındaki kesintiler;
• Hürmüz Boğazı'ndaki kısıtlamalar ve Hutilerin Babülmendep Boğazı'na dahil olma ihtimali;
• enerji altyapısının zarar görmesi;
• gaz arzının azalması.

Tahminlere göre Avrupa, etkileri önümüzdeki aylarda enflasyon artışı ve ekonomik yavaşlama yoluyla hissetmeye başlayacak.

Avrupa sakinliğini koruyor — ama hazırlanıyor

Avrupa Komisyonu panik havasında değil. Orada şunlar vurgulanıyor:

• enerji rezervleri yeterli;
• durum kontrol altında;
• gerektiğinde Birlik ülkeleri için ek destek önlemleri alınacak.

Ancak bu temkinli duruşun arkasında önemli bir mesaj okunuyor: Kriz uzun süreli olabilir.

Kıbrıs: İllüzyonsuz güven

Bu çerçevede Kıbrıs makamları, sakinlik ile eyleme geçme hazırlığı arasındaki dengeyi korumaya çalışıyor. Hükümet Sözcüsü Konstantinos Letymbiotis'in belirttiği gibi, ülke istikrarsızlık dönemine güçlü bir ekonomik temelle giriyor.

Devlet şimdiden:

• ekonomiyi desteklemek için yaklaşık 200 milyon euro ayırdı;
• yakıt üzerindeki özel tüketim vergilerini indirdi;
• sıfır KDV uygulanacak ürün listesini genişletti;

Ayrıca yetkililer durumu her gün analiz ediyor ve çeşitli senaryolar hazırlıyor. Diğer bir deyişle, hükümetin mesajı şöyle: Durum kontrol altında, ancak gevşemek için henüz erken.

İstikrar bir garanti değildir

Mevcut dirence rağmen riskler devam ediyor. Eğer Orta Doğu'daki kriz uzarsa:

1. enerji fiyatları artmaya devam edecek;
2. iş dünyası üzerindeki baskı artacak;
3. enflasyon hızlanacak;
4. ekonomik büyüme hızı düşebilir.

Enerji bağımlılığının özellikle yüksek olduğu Kıbrıs için bu, artan kırılganlık anlamına geliyor.

Uzun vadeli bir çözüm arayışında

Durumdan bir çıkış yolu var, ancak bu hızlı olmayacak. Temel yönelimler arasında şunlar yer alıyor:

• doğal gaza geçiş;
• LNG altyapısının geliştirilmesi;
• başta güneş enerjisi olmak üzere yenilenebilir enerji kaynaklarına yatırım;
• Avrupa enerji şebekesine bağlantı.

Bu projeler uygulama aşamasındayken, Kıbrıs dış faktörlere bağımlı kalmaya devam ediyor.

Sakinlik ve endişe arasında

Kıbrıs'taki bugünkü durum nadir bir denge örneğidir. Bir yanda artan fiyatlar ve küresel riskler, diğer yanda finansal istikrar ve devletin harekete geçme hazırlığı.

Kıbrıs şimdilik istikrarlı. Ancak bu istikrarın dayanıklılığı önümüzdeki aylarda test edilecek.

Ada dışındaki durumun nasıl gelişeceği, adanın içindeki ekonominin nasıl şekilleneceğini büyük ölçüde belirleyecek.