“Enerji ve Siyaset: KKTC ile Türkiye arasındaki kablo projesi neden Avrupa planlarının dışında kaldı?”

Avrupa enerji sistemi, Kıbrıs çevresindeki siyasi çekişmelerin yeniden odağına yerleşti. Avrupa Elektrik İletim Sistemi İşletmecileri Ağı — ENTSO-E — Kuzey Kıbrıs ile Türkiye arasındaki deniz altı elektrik kablosu projesini on yıllık kalkınma planına dahil etmeyi reddetti. İlk bakışta teknik görünen bu karar, aslında Kıbrıs Cumhuriyeti'ndeki enerji, hukuk ve jeopolitiğin karmaşık bir karışımını yansıtıyor.

Kıbrıs'ın elektrik arzı için AB'nin önceliği hangi projedir?

Kıbrıs enerji sistemini dış şebekelere bağlayacak resmen tanınan tek proje Great Sea Interconnector olmaya devam ediyor. Bu devasa projenin Kıbrıs ve Yunanistan enerji sistemlerini birleştirerek adayı fiilen Avrupa genelindeki şebekeye entegre etmesi hedefleniyor. Kuzey Kıbrıs ile Türkiye arasındaki kablo da dahil olmak üzere hiçbir alternatif girişim, Kıbrıs Cumhuriyeti resmi operatörünün onayı olmadan değerlendirmeye alınmıyor.

Buradaki kilit nokta hukukidir. AB mevzuatı çerçevesinde, ülke topraklarının tamamında yalnızca bir operatör tanınmaktadır. Bu da onun katılımı olmadan önerilen her türlü projenin otomatik olarak Avrupa Birliği hukuk alanının dışında kalması anlamına geliyor.

Daha ucuz ama imkansız mı?

Öte yandan adanın kuzeyinde, Türkiye ile kablo fikri daha kârlı bir alternatif olarak öne sürülüyor. Daha önce Kıbrıslı Türk temsilciler projenin hazır olduğunu beyan etmişti: 800 megavata kadar kapasiteye sahip 95 kilometrelik çift yönlü bir kablo. Bu seçenek lehine sunulan argümanlar şunları içeriyor:

• Proje maliyeti — yaklaşık 450 milyon dolar (rakiplerinden önemli ölçüde düşük).
• Önemli ölçüde daha düşük işletme giderleri.
• Proje dokümantasyonunun teknik hazır bulunuşluğu.

Ancak ekonomik mantığın arkasında, girişimin Kıbrıs'ta uygulanmasını son derece zorlaştıran siyasi gerçeklik yatıyor.

Ekonomiye Karşı Siyaset

Projenin destekçileri bile projenin kırılganlığını kabul ediyor. Kıbrıslı Türk elektrik işçileri sendikası El-Sen'in başkanı açıkça şunları söyledi: Ekonomik fizibilitesine rağmen proje aslında “siyasi olarak imkansızdır”.

“Temel neden, kilit taraflar arasında mutabakat olmamasıdır. Projenin hayata geçirilmesi için Türk operatör TEİAŞ'ın Kıbrıs Cumhuriyeti operatörü ile resmi bir anlaşma yapması gerekiyor.”

Böyle bir anlaşma olmadan, ENTSO-E'ye yapılacak hiçbir başvurunun değerlendirilme şansı yoktur. Esasen bu faktör, girişimi uluslararası düzeyde bloke etmektedir.

Analiz: Çatışmanın devamı olarak enerji

Enerji kablosu etrafındaki durum daha geniş bir sorunu gözler önüne seriyor: Kıbrıs'taki altyapı projeleri kaçınılmaz olarak çözülmemiş siyasi çatışmanın rehinesi haline geliyor. Ekonomik açıdan Türkiye üzerinden geçen kısa rota rasyonel görünüyor ancak adanın kuzey kesiminin tanınmaması, Avrupa sistemine entegrasyonu dışlıyor.

Bu bağlamda, Great Sea Interconnector lehine yapılan seçim kurumsal bir çözüm gibi görünüyor: AB kurallarına tam uyum sağlıyor ve adada henüz mümkün olmayan siyasi açıdan hassas anlaşmalar gerektirmiyor.

Sırada ne var?

ENTSO-E'nin reddi net bir mesajdır: Bölgedeki her türlü enerji çözümü uluslararası düzeyde tanınan yapılara ve yasal çerçevelere dayanmalıdır. Bu gerçekleşmediği sürece, en kârlı girişimler bile sadece kağıt üzerinde kalma riski taşır. Kıbrıs'ta enerji, teknoloji meselesinden ziyade siyasetin bir devamı olmaya devam ediyor.

Kısa sonuçlar:

• ENTSO-E, “Kuzey Kıbrıs — Türkiye” kablo projesini reddetti.
• Great Sea Interconnector (Kıbrıs — Yunanistan), AB için tek meşru proje olmaya devam ediyor.
• Hukuki engel: Kıbrıs Cumhuriyeti resmi operatörü ile bir anlaşmanın olmaması tüm alternatifleri engelliyor.
• Siyasi öncelik: AB normlarına kurumsal uyum, projenin potansiyel ekonomik faydasından daha önemlidir.