Cieśnina Ormuz: Dlaczego kryzys energetyczny na Bliskim Wschodzie może uderzyć w Cypr i światową gospodarkę

Kiedy mowa o globalnym bezpieczeństwie energetycznym, uwaga ekspertów niemal zawsze skupia się na potęgach gospodarczych – USA, Chinach, Europie. Jednak czasami to właśnie małe kraje najlepiej pokazują, jak wrażliwy jest nowoczesny system energetyczny. Jednym z takich przykładów jest Cypr.
Na pierwszy rzut oka wyspa znajduje się daleko od Zatoki Perskiej i Cieśniny Ormuz. W praktyce jednak wszelkie wstrząsy w tym wąskim korytarzu morskim niemal natychmiast odbijają się na bezpieczeństwie energetycznym Cypru – i stają się czytelnym wskaźnikiem stanu światowej gospodarki.

Energetyczna wyspa

Cypr pozostaje jednym z najbardziej wrażliwych krajów Europy pod względem energetycznym. Często nazywany jest „wyspą energetyczną” i nie jest to metafora.
Wyspa jest niemal całkowicie zależna od importu produktów naftowych. Jedyna rafineria na Cyprze została zamknięta już w 2004 roku, po czym kraj przeszedł na model pełnego importu paliw.
Dziś benzyna, olej napędowy i mazut docierają na wyspę drogą morską. Głównymi dostawcami pozostają Grecja, Izrael, Hiszpania, Włochy, a także kraje Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu. Paliwo jest rozładowywane w portach Limassol i Larnaka, a kluczowym węzłem energetycznym jest terminal Vasilikos.
Jednocześnie system energetyczny Cypru jest odizolowany od kontynentalnej Europy – wyspa nie jest podłączona do ogólnoeuropejskiej sieci elektroenergetycznej. Oznacza to, że w przypadku kryzysu niemożliwe jest szybkie zrekompensowanie deficytu energii elektrycznej poprzez import z innych krajów.
Strategiczne rezerwy paliwa na wyspie istnieją, ale są obliczone na około 60 dni funkcjonowania gospodarki. Innymi słowy, jeśli dostawy zewnętrzne zostaną przerwane, Cypr będzie mógł przetrwać bez nich około dwóch miesięcy.
Energetyka słoneczna rozwija się dość prężnie, ale na razie nie jest w stanie zastąpić tradycyjnych elektrowni cieplnych. Głównym problemem jest brak dużych systemów magazynowania energii oraz konieczność zapewnienia stabilnej pracy systemu energetycznego w nocy.
Tym samym Cypr pozostaje skrajnie wrażliwy na wszelkie wstrząsy na światowym rynku energetycznym.

Wąskie gardło światowej energetyki

Jednym z najsłabszych ogniw globalnego systemu energetycznego pozostaje Cieśnina Ormuz – wąski korytarz morski między Iranem a Omanem, łączący Zatokę Perską z Oceanem Indyjskim.
Jego znaczenia nie da się przecenić. Przez tę cieśninę przepływa:
około 20–21% światowego zużycia ropy naftowej
około jedna czwarta wszystkich dostaw skroplonego gazu ziemnego (LNG)
Faktycznie jest to główny szlak eksportowy dla krajów Zatoki Perskiej: Arabii Saudyjskiej, Kataru, Kuwejtu, Iraku i Zjednoczonych Emiratów Arabskich.
Wszelkie problemy z bezpieczeństwem żeglugi w tym rejonie natychmiast odbijają się na rynkach światowych.
Nawet tymczasowe ograniczenia mogą spowodować wzrost cen energii, zakłócenia logistyczne i nasilenie presji inflacyjnej na globalną gospodarkę.

Ukryta blokada

Przy czym blokada Cieśniny Ormuz może wystąpić nawet bez formalnego zamknięcia żeglugi.
Jednym z kluczowych czynników staje się stanowisko firm ubezpieczeniowych. Transport morski w strefie podwyższonego ryzyka militarnego wymaga specjalnego pokrycia ubezpieczeniowego. Jeśli firmy ubezpieczeniowe odmawiają ubezpieczenia statków i ładunków, żegluga faktycznie ustaje.
W światowej logistyce morskiej obowiązuje prosta zasada: brak ubezpieczenia — brak przewozu.
Dlatego nawet ograniczone zagrożenia militarne mogą doprowadzić do samoograniczenia tranzytu. Firmy obsługujące tankowce po prostu nie są gotowe wysyłać statków w rejon, w którym brakuje ochrony ubezpieczeniowej.
W takiej sytuacji kwestia bezpieczeństwa żeglugi staje się problemem nie tylko militarnym, ale i finansowym. Bez gwarancji ochrony tranzytu rynek ubezpieczeniowy nie powróci do regionu.

Kto ucierpi pierwszy

Zakłócenia w Cieśninie Ormuz najsilniej uderzą w kraje zależne od importu ropy i gazu z Zatoki Perskiej.
W pierwszej kolejności są to Chiny – największy importer ropy na świecie. Około 40% ich dostaw przechodzi przez tę cieśninę.

Wszelkie ograniczenia mogą spowolnić przemysł kraju, a co za tym idzie – globalne łańcuchy produkcyjne.
Poważny cios otrzymają Indie, które kupują około 60% swojej ropy od krajów Zatoki.
Bardzo wrażliwe na podobne kryzysy pozostają Japonia i Korea Południowa, importujące przez cieśninę ponad 80% swojej ropy.
Unia Europejska również znajduje się w strefie ryzyka. Po zmniejszeniu zależności od rosyjskich surowców energetycznych Europa znacznie zwiększyła import LNG z Kataru. W przypadku zakłóceń w dostawach rynek gazu może stanąć w obliczu poważnego deficytu.
Szczególnie ciężko będzie krajom rozwijającym się z niestabilnymi walutami. Dla nich gwałtowny wzrost cen ropy oznacza bezpośrednie zagrożenie niedoborem paliw i wstrząsami społecznymi.

Ile czasu ma światowa gospodarka

Nowoczesny system energetyczny posiada pewien zapas wytrzymałości, ale jest on ograniczony.
Kraje członkowskie Międzynarodowej Agencji Energetycznej są zobowiązane do utrzymywania strategicznych rezerw ropy naftowej o równowartości około 90 dni importu netto.
Teoretycznie pozwala to światowej gospodarce przetrwać kilka miesięcy kryzysu. Jednak w praktyce wykorzystanie rezerw wiąże się z gwałtownym wzrostem cen.
Ponadto alternatywne szlaki dostaw są w stanie zrekompensować jedynie mniej niż jedną czwartą wolumenu przepływającego przez Cieśninę Ormuz.
Najbardziej narażony pozostaje rynek LNG. Gazu nie da się tak łatwo zrekompensować z rezerw strategicznych jak ropy.
Według ocen ekspertów światowa gospodarka jest w stanie stosunkowo stabilnie wytrzymać poważne zakłócenia w cieśninie przez około dwa do trzech miesięcy.
Po tym czasie niedobór paliw i wzrost cen mogą doprowadzić do recesji na szeroką skalę.

Czy wzrost cen jest nieunikniony

Nawet samo oczekiwanie długotrwałego kryzysu może gwałtownie podnieść ceny surowców energetycznych.
Rynki zaczynają uwzględniać ryzyko z wyprzedzeniem. Jeśli problem swobodnego przepływu przez Cieśninę Ormuz nie zostanie rozwiązany w najbliższych tygodniach, ceny ropy mogą wzrosnąć powyżej 120–150 dolarów za baryłkę.
Jednocześnie gwałtownie wzrosną koszty LNG i logistyki morskiej.
Dla światowej gospodarki oznacza to nową spiralę inflacji i ograniczenie produkcji przemysłowej.

Dlaczego jest to ważne dla Cypru

Dla Cypru to, co się dzieje, nie jest tylko kryzysem geopolitycznym gdzieś daleko. To bezpośrednie wyzwanie dla narodowego bezpieczeństwa energetycznego.
Obecna sytuacja wyraźnie pokazuje, jak wrażliwy jest kraj z powodu całkowitej zależności od importu paliw.
Dlatego dla przyszłego rządu i nowego składu parlamentu kwestia bezpieczeństwa energetycznego musi stać się jednym z kluczowych priorytetów.
Mowa przede wszystkim o kilku strategicznych projektach:
ukończeniu budowy elektrycznego interkonektora z Europą
rozwoju infrastruktury odbioru skroplonego gazu ziemnego
przyspieszeniu eksploatacji szelfowych złóż gazu
dywersyfikacji źródeł paliwa.
Bez tych kroków Cypr będzie nadal skrajnie zależny od globalnych kryzysów energetycznych.

Odliczanie

Cieśnina Ormuz od dawna uważana jest za jedno z głównych geopolitycznych „wąskich gardeł” światowej gospodarki. Wszelkie zakłócenia w jej funkcjonowaniu natychmiast odbijają się na rynkach globalnych.
Jeśli kryzys się przeciągnie, wzrost cen energii może wywołać nową falę niestabilności gospodarczej.
W istocie nie chodzi tylko o bezpieczeństwo żeglugi w jednej cieśninie. Chodzi o stabilność całego światowego systemu energetycznego.
I w tym sensie można powiedzieć, że odliczanie już się rozpoczęło.